خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) همواره در سیر زندگی یک انسان دوران متفاوتی وجود دارد ؛از زمان کودکی تا بزرگسالی از خامی تا پختگی از بی تجربگی تا آگاهی کامل؛ دختران و بانوان هم علاوه بر این دوران، قطعا در روند رشد خود شرایط بسیار متفاوت تری از مردان تجربه می کنند . از طرفی با توجه به اینکه این افراد تاثیر مستقیم و بسزایی در سلامت روان جامعه دارند از اینکه تا چه اندازه نسبت به شناخت شرایط آمادگی جسمانی این قشر از جامعه آموزش های درست و استانداردی داشته ایم خود جای بحث دارد ؛ اما برخی از از این شرایط در میان بانوان و مردان می تواند مشترک باشد. این دوران مشترکِ سیر طبیعی زندگی در میان مردان وزنان ، همانا دوران یائسگی است.در واقع یائسگی جزو همان دوران مشترکی است که مردان می توانند درآن با زنان شریک باشند و حق دارند درباره آن کتابِ خوب بخوانند و بدانند . دکتر سهیلا رنجبر؛ جراح و متخصص رشته زنان، زایمان و نازایی در تهران نگارنده و مولف چندین کتاب علمی درباره قاعدگی ، یائسگی و دوران بارداری، معتقد است که هنوز مردم جامعه ما اطلاعات کافی در زمینه یائسگی ندارند و  قشر زیادی از مردان حتی نمی دانندکه یائسه می شوند یا در دوران یائسگی به سر می برند . خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا ) در گفت و گوی حضوری که با این پزشک متخصص جراح داشته ، در پرونده ای به طور جامع و مفصل به میزان آگاهی عموم مردم درباره مسائل جنسی و یائسگی پرداخته است . 

 شرح این گفت وگو را در ادامه این مقدمه می خوانید.

🔹ابتدا درباره کتاب هایی که در زمینه بهداشت و سلامت عمومی ویژه بانوان به نگارش درآورده اید توضیح دهید که کدام قشر از جامعه ، مخاطب اصلی شما به شمار می روند و با نوشتن این کتاب ها در چه زمینه هایی به مردم اطلاع رسانی کرده اید ؟ 

اصلی ترین رویکرد من در تالیف و نگارش یک کتاب افزودن دانشِ مردم براساس روش های آموزشی بوده است .با توجه به این که سطح آگاهیِ جامعه از مسائل بهداشتی وسلامت عمومی مربوط به دختران و بانوان وحتی مسایل مربوط به مردان اندک است ، هدفِ من بالا بردن اطلاعات دقیق و صحیح در این موارد بوده ، مانند : «کتاب داناک» که به زبان ساده برای دوشیزگان و دختران تالیف و درباره آموزش مراقبت و بهداشت عمومی این قشر از جامعه در آن به طور مفصل توضیح داده شده است . همچنین در «کتاب تهی آشیان» برخی از مشکلات شایعی که ممکن است برای بانوان پیش بیاید و اطلاعات دقیقی هم از آن نداشته باشند آورده شده است ، مانند : پدیده یائسگی زودرس در دختران یا بیماری های ناشی از عدم رعایت بهداشت که اغلب نمی دانند علت آن چیست و چه پیامدهای بدی می تواند در زندگی آتی آنها داشته باشد. بسیاری از دختران و بانوان با عدم آگاهی  نسبت به وضعیت خود از سوی پزشک ، درمان می شوند ، اما در حقیقت به طور دقیق سرچشمه این مشکل را نمی شناسند . در برخی مواقع بعضی از پزشکان درمان خانه آخری را انتخاب می کنند؛ به عنوان نمونه به جای درمان با دارو دست به عمل جراحی می زنند که در اغلب موارد سبب ایجاد نازایی در دختران جوان میشود . دانستن این مفاهیم می تواند نقش موثری در بهبود کیفیت درمانی و پیشگیری از بروز پیامد های منفی در آینده این جوانان داشته باشد.

«رافابس» عنوان دیگر کتابی است که تا به حال دو بار منتشر شده است در این کتاب هر آنچه که یک زن یا مرد باید از فراز ونشیب دوران بارداری بداند و بر دانش خود بیفزاید ، اشاره شده است. نکته ای که در این روزها آن را بسیار در جامعه مشاهده می کنیم بی توجهی مردم جامعه نسبت به سلامت جنسی  بدن خویش است . قشر کثیری از مردم نمی دانند که چگونه از جسم خود مراقبت کنند یا در راستای سلامتی آن گام بردارند . جالب است بدانید پیشینیان ما از دیرباز برای تندرستی خود اهمیت زیادی قائل بودند، به عنوان نمونه نخستین شاعری که درباره بارداری و نحوه زایمان در اشعارش اشاره کاملی به این موضوع کرده حکیم ابوالقاسم فردوسی در قرن چهارم هجری قمری بود . فردوسی در بخشی از کتاب شاهنامه در مورد به دنیا آمدن رستم توسط رودابه با سرودن شعری درآن زمان به زایمان با روش سزارین اشاره کرده است، زیرا جنین در شکم مادر در وضعیت نامناسبی برای زایمان طبیعی قرار داشته که فردوسی در این شعر از نِماد پَر سیمرغ برای کاویدن شکم مادر رستم (رودابه) بهره برده است و در واقع نام عمل جراحیِ سزارین، باید رستم زاد باشد. 

از دکتر سهیلا رنجبر به تازگی کتاب «تهی آشیان»  که حاوی اطلاعات و توضیحات کامل و جامعی مربوط به دوران یائسگی در زنان و مردان منتشر شده است .این اثر شامل 15 فصل بوده که چهارده فصل آن از دیدگاه پزشکی به آناتومی دستگاه تناسلی بانوان و عوامل تاثیر گذار بر روند ماهیت آن ، نارسایی زودرس تخمدان در دختران ، نشانه های یائسگی و تدابیر درمانی این برهه زمانی در زندگی زنان که شامل : درمان های هورمونی ، غیر هورمونی (اصلاح سبک زندگی ، خوراک سالم و فعالیت ورزشی ) و کاربرد لیزر پیشرفته و استفاده از دستگاه جدید کربوکسی تراپی در جوانسازی و بهبود عملکرد سیستم تناسلی- ادراری در بانوان سخن می گوید . در فصول 13 و14 این اثر، به تشریح دستگاه تناسلی مردانه و نشانه ها و راهکارهای درمانی یائسگی مردان اختصاص داده شده است.

لطفا کمی درباره عناوین کتاب هایی که نگارش کرده اید سخن بگویید

1. چاپ نخست کتاب رافابس (چشم به راهم باش ) در سال 1387

این کتاب درباره شروع وتغییرات دوران بارداری است که ماه به ماه شما را در جریان چگونگی این دوران قرار می دهد .

2. چاپ کتاب داناک در سال 1389 . واژه داناک در زبان ایران باستان به معنای دوشیزه است . بخشی از کتاب داناک برای آموزش پدران ومادران و دانستن اطلاعاتی که آنها باید در مورد دختران خود بدانند نوشته شده است .

3.چاپ دوم کتاب رافابس در سال 1395 .این واژه به معنای چشم به راهم باش از زبان ایران باستان برگرفته شده است.

4.چاپ نخست کتاب تهی آشیان در سال 1398 .

هدف از نامگذاری این کتاب به تُهی آشیان  منظور تخمدان های خالی از فولیکول های پیشرو قاعدگی و باروری در زن و مجاری تناسلی عاری از هورمون تستوسترون در مرد است و انتخاب این عنوان، برای این اثر ، گویای آن است که فرزندان یا پرستوهای خانه شما رفته رفته بزرگ وبالنده شده و در پی دانشجویی و کار و آتیه زندگی خویش ، دیر یا زود آشیانه پدر و مادر را ترک می کنند. گفتنی است که نگاره های بی بدیل بناهای تاریخی ایران از آن جهت در این کتاب آمده که نماد وجاهت ، اصالت و قدمت این سرزمین هستند و درمقایسه با دوران سالمندی زنان و مردان ایرانی نیز، چنین جلوه می کنند.

اگر بخواهیم از نظر زمانی کمی به عقب برگردیم ، بانوان  بیشتر از مردان دوران مشابهی را در طول زندگی تجربه می کنند . دوران بارداری یا سیکل طبیعی قاعدگی  از جمله مواردی است که در اطلاع رسانی آن غفلت شده و امروزه به صورت« رازی مگو یا تابو» در میان آحاد جامعه محسوس است . به نظر شما تا چه میزان از این اطلاعات باید در اختیار عموم مردم قرار گیرد؟

 تاکنون اطلاعات کمی آن هم نه به صورت رسمی در جامعه درباره مواردی که ویژه بانوان هستند گفته شده است و این امر تا حدود زیادی به برنامه آموزشی فرزندان ما در مدارس و حتی دانشگاه ها باز می گردد . کمتر جلوه دادن این مشکلات ، در نهایت  منجر به سلب آسایش بانوانی که در این دوران به سر می برند ، می شود .

از روز نخستِ تحصیلی در کشور ما ، آموزش و پرورش باید با دیدی روشن و باز نسبت به این موضوع مهم بپردازد . اغلب کودکان و نوجوانان ما شاید نمی دانند یا قادر به   دسترسی از منابع استانداردِ جهانی برای کسب دانش بیشتر نیستند و به ناچار رسوخ اطلاعات ناکافی و نادرست در ذهن آنها باعث بروز پاره ای از مشکلات خواهد شد . حال اگر آموزش در مدارس و جامعه ما به گونه ای باشد که اطلاعات درست و علمی  درباره بهداشت جنسی و مراقبت از سلامتِ بدن به فرزندان ما داده شود ، قطعا از بروز برخی مشکلات پیشگیری خواهد شد .این فرایند آموزشی باید از دبستان شروع شود . تاکنون کتاب داناک را بارها در مدارس و دانشگاهها به دختران جوان پیشکش کردم زیراحاوی اطلاعات کاملی برای این گروه سنی است.

به نظر شما اصلی ترین موضوعی که باید مردم درباره دختران بدانند چیست ؟ به گونه ای که ، در جامعه احساس امنیت بیشترکنند و چگونه می توان درک شرایط زیستی و خودباوری دختران را در میان دربطن جامعه افزایش داد؟

آموزش از سنین کم ، می تواند دختران را برای مواجهه با برخی ویژگی های زیستی آماده و خود آگاه تر سازد . همچنین به اعتقاد من باید اطلاعات سنجیده و دقیق را در اختیار عموم مردم قرار داد تا شاهد روابط مسالمت آمیز در جامعه باشیم . از طرفی دیگر اهمیت لزوم ارتباط نزدیک دختران با مادران می تواند بهترین راهکار اصلی در این زمینه باشد .

 کودکان دلبند ما باید بدانند که هیچ فردی به اندازه مادر دلسوزِ آنها نیست و باید مسائل خصوصی خویش را ، با مادران خود و یا با مشاوران آگاه و دوره دیده ای که در پایگاه های آموزشیِ مدارس کار می کنند ، در میان بگذارند . اصولادرباره این مباحث میان دختربا مادر و پسر باپدر باید روابط عمیقی وجود داشته باشد ،تا از بروز فجایعی که با شور بختی گاهی اخبار آن را از رسانه ها می شنویم پیشگیری کنیم.

با توجه به اینکه اصلی ترین دغدغه جامعه کنونی ما ازدواج دیر هنگام دختران است ، این موضوع تا چه اندازه می تواند در چرخه قاعدگی و فرایند بارداری آنها در آتیه تاثیر گذارباشد؟

خوشبختانه در حال حاضرتوانایی شگرفی برای رفع نازایی در کشور ما وجود داردکه بانوان می توانند حتی در سنین  جوانی که عملکرد تخمدانی بدن فعال است از راه سیستم سونوگرافی یا روش های نوین جراحی لاپاراسکوپی، تخمک ها را از تخمدان­ها جدا و طی فرایند های فرآوری آنها را آماده و فریز کرد یا اینکه بخشی از تخمدان را در جای دیگری از بدن پیوند داد یا با دستگاه های مدرن پیشرفته آن بافت را فریز کرد.  با این شرایط دخترانی که در سنین بالا ازدواج می کند و شانس باروری آنها کم است می توانند از این تخمک ها چه از بدن خود، چه از تخمک اهدایی زنی دیگر استفاده کنند.

برای مثال زنی که دچار سرطان رحم بود و نمی توانست باردار شود تخمک دریافت شده از تخمدان او پس از ترکیب با اسپرم در رحم مادر این فرد کاشته شد و مادر بزرگ نوه خود را به دنیا آورد. البته در برخی از موارد می توان از رحم اجاره ای برای بچه دار شدن بهره گرفت. در کل راهکار های درمانی بسیاری در این امر وجود دارد و امروزه با استفاده از تکنولوژی مدرن میزان ناباروری کاهش چشمگیری پیدا کرده است.

شما در کتاب یائسگی از تصاویر بناهای تاریخی و اشعار شعرا و نویسندگان اصیل ایرانی بهره جسته اید. آیا در این مقوله پیام خاصی برای مخاطبان خود در  نظر داشته اید؟

پرسش جالبی را بیان کردید، زیرا من در مقدمه هر فصل اشعاری از فردوسی، پروین اعتصامی، نظام وفا، فریدون مشیری، احمد شاملو و ... به عنوان گرامیداشت آنها آورده و در انتهای این کتاب یعنی فصل پرده آخر تصاویری از بناهای زیبای ایرانی را عکاسی و به هم سرزمینانم  تقدیم کردم.

هدف من نشانگر عشق و علاقه ام به سرزمین ایران و هم وطنانم بوده است. در حقیقت می خواستم فضای کتاب برای افرادی که در آستانه سالمندی قرار دارند بوی صمیمیت بدهد و بدانند که آنها بزرگترین سرمایه های ایران کهن هستند.

دوران سالمندی انسان مشابه این بناهای تاریخی می مانند که پس از گذشت سالها هنوز زیبا و نماد قدمت ایران زمین اند و فردی که پیر می شود لزومی ندارد او را از کار افتاده و بی مصرف بدانیم و باید به او ارج نهیم، درست مانند بناهای تاریخی که با گذشت زمان ارزش و بهای بیشتری پیدا خواهند کرد.

همواره شنیده ایم و خوانده ایم که دوران یائسگی می تواند پیامد های متفاوتی برای فرد داشته باشد که بیشتر آنها آزار دهنده هستند، از طرفی غالب مردم تصور می کنند یائسگی تنها مختص بانوان است و مردان هنوز از بروز نشانه های یائسگی در خود بی خبرند. ممکن است در این باره بیشتر توضیح دهید؟

دانش عموم مردم درباره پدیده یائسگی بسیار قلیل است. یائسگی در بانوان زمانی رخ می دهد که یک سال از قطع دوران قاعدگی آنها می گذرد و در مردان هم زمانی که میزان هورمون تستوسترون کاهش پیدا می کند وارد این دوران می شوند. زمانی که من برای چاپ و انتشار کتاب تهی آشیان با چند ناشر به بحث و تبادل نظر پرداختم با این پرسش روبرو شدم که مگر مردان هم یائسه می شوند؟! بسیاری از مردان نمی دانند که سنین یائسگی خود را می گذرانند و به علت پیامد هایی که دارند احساس پیری زودرس می کنند در حالی که با دانستن و فهمیدن این موضوع شاید کمتر دچار افسردگی و تنش های روحی روانی شوند. اگر خوب به این واژه دقت کنیم متوجه خواهید شد که یائسگی از نظر تعریف به معنای یأس و نا امیدی و میانگین سنی آن از 48 تا 52 سالگی است. اما گاهی بانوانی در سنین بسیار پایین تر از این عدد، یائسه می شوند و در برخی مواقع بیمارانی به پزشک مراجعه می کنند که در سنین 26 یا 32 سالگی متاسفانه یائسه شده اند. در کتاب تهی آشیان تمام نشانه ها و عوامل این فرآیند به طور کامل توضیح داده شده است؛ بخش های این کتاب شامل :

تعریف یائسگی، یائسگی زودرس، عوامل موثر بر یائسگی که استرس های شغلی، جنبه وراثتی و تغذیه بد و نادرست، افزایش و کاهش وزن، نوسانات هورمونی، ابتلا به سرطان و تدابیر درمانی مانند شیمی درمانی و رادیو تراپی و ...

به هر حال سن متوسط یائسگی در بانوان 50 سالگی و در آقایان 60 سالگی است. فصول 13 و 14 کتاب به فرآیند یائسگی در مردان می پردازد که باید آزمایش های کامل دوره ای و چکاپ از نظر سرطان پروستات داشته باشند.

مردم باید بدانند یائسگی از کار افتادگی نیست بلکه فصل جدیدی در زندگی زنان و مردان است که باید برای پیشگیری از نشانه های پر آزار آن تمهیداتی کرد. شایع ترین نشانه این پدیده در زن احساس گرما، گرگرفتگی و عرق شبانه است در حالی که در مردان به علت کاهش چربی بدن احساس سرما و لرز مشهود است. در ضمن ممکن است آثار یائسگی از 3 تا 5 سال به درازا بکشد.

به نظر شما جای خالی چه محتوایی در باب یائسگی وجود دارد تا مردم اطلاعات بهتری دریافت کنند و در واقع چه دانستنی هایی در این مورد وجود دارد؟

همان گونه که پیش تر هم گفتم این دوران فصل جدیدی در زندگی زن و مرد است که ابتدا باید نشانه های آن را بشناسند و با تغییر سبک زندگی قبلی خود و فعالیت ورزشی و رعایت یک رژیم غذایی مناسب فاقد شکر و نمک و چربی، آثار آن را بهتر کنترل کنند. افراد باید از اضافه وزن پرهیز کرده و از لبنیات بیشتر استفاده کرده تا کلسیم و پروتئین بیشتری در بدن خود ذخیره کنند. همچنین اعضای خانه از جمله همسر و فرزندان احساس فردی را که در بحران یائسگی ست بیشتر درک کنند و به او احترام بگذارند. لازم است بدانید یائسگی باعث افسردگی نخواهد شد.

آیا ارتباطی بین بروز یائسگی با بیماری های دیگر وجود دارد؟

صد در صد. غالب پزشکان همواره با چکاب های دوره ای استاندارد نظارت دقیقی بر عملکرد قلب، میزان قند و چربی خون بیماران خود دارند تا در صورت بروز کوچکترین تغییری در بدن فرد بتوانند از پیدایش بیماری ها و اختلالات پیشگیری کنند و در مورد کاهش بیماری های پس از یائسگی، درمان های غیر هورمونی در نظر بگیرند. این درمان ها، شامل : استفاده از لیزر، تغذیه درست و حاوی کلسیم و ویتامین ها و انجام ورزش های هوازی سودمند است. در کل یک فرآیند ساده و کم هزینه برای کنترل نشانه های دوران یائسگی وجود دارد که اگر آن را رعایت کنید تجربه بهتری از این دوران خواهید داشت.

هرگاه مادران و پدران یک جامعه تندرست و شاد باشند حتما خانواده ها نشاط بیشتری را در کنار یکدیگر تجربه خواهند کرد. از آنجا که زنان محور اصلی خانه و خانواده را تشکیل می دهند و افزون بر مادری باید به تربیت فرزند بپردازند و  دوشادوش مرد در جامعه کار کنند، بنابراین خانواده و به ویژه همسران بانوان باید به فکر مراقبت های ویژه ای برای آنها باشند.

خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)

دی ان ان